"علم الاسماء تاریخی" در "دیدار فرهی..."

مرحوم مددپور "1 1..." را که متنی برگرفته از سخنرانی های سالهای 57 و 58 است با گفتاری با عنوان "علم 1 1"(گفتار اول صفحات 17 تا 25) آغاز کرده است، در حالیکه می دانیم مرحوم فردید برای جلسات سه ماه اول سخنرانی های بعد از انقلاب خود را عنوان "زبون اندیشی و غرب زدگی" انتخاب کرده بوده است. چنین بنظر می رسد که مددپور در نظر داشته به این نحوی در همان ابتدا بنیان و اساس فکری فردید یعنی "علم الاسماء تاریخی" برای مخاطب مطح کند – اسماء اساس فکر بنده است (نسبت دیانت حقیقی اسلام با علم و فلسفه) – اما باید توجه داشت که "علم الاسماء تاریخی" به یکباره برای فردید مطرح نشده و سوابقی دارد. اگر قدم به قدم به سوابق "مکتوب" موجود رجوع کنیم می بینیم که از این تعبیر قبل از این سخنرانی ها در مصاحبه با علیرضا میبدی سخن به میان آمده است:

"مسلم بدانید اگر این حقیر تا پنج سال دیگر زنده بمانم – با اینکه نمیدانم حتی تا پنج ساعت دیگر زنده باشم – سه اثر از خود باقی خواهم گذاشت . نه...نه..چهار اثر : یکی " سیر حکمت و فلسفه در غرب از کانت تا هیدگر" و دیگر کتابی در فلسفه تاریخ یا دقیق تر بگویم " گذشت از فلسفه تاریخ به علم الاسماء وعلم الصور تاریخی " و از این دو مهمتر کتاب " فرهنگ اشتقاقی عربی" و "فرهنگ اشتقاقی فارسی" است که اکنون کار آن تمام شده است و به پاکنویسی آنها مشغولم ، کار اساسی من که حکم درآمد به دو کتاب دیگر را دارد همین است . مسئله اینجا لغت نویسی نیست ، بلکه "سیر" است."(مصاحبه میبدی، روزنامه رستاخیز آبان 55)

و قبل از آن در پاسخ به چند پرسش در باب فرهنگ شرق:

" اخیرا بعضی از علمای علوم اجتماعی یا فلاسفه تحت عناوین مورفولوژی Morphologie و آرکئولوژی Archeologie و Typologie (طباع شناسی) درباره صورت تمدنها بحث کرده اند اما از آنجا که غالبا تفکرشان مبتنی بر تذکر تاریخی و توجه به معنی حوالت تاریخی نیست ، من این نوع تفکر را تفکر قالبی یا صوری می نامم . تفکر قالبی وقتی انحطاط و ابتذال پیدا کند و تکراری و تقلیدی شود به صورتی درمی آید که من آن را تفکر قلابی می خوانم. در مقابل تفکر قالبی، تفکر قلبی قرار دارد و من می خواهم تا آنجا که ممکن باشد با توجه به معنی تفکر قلبی به این پرسش ها پاسخ گفته شود. در مقابل مورفولوژی تاریخی و آرکئولوژی و تعابیری از این قبیل که علمای اجتماع و فلاسفه تاریخ اصطلاح کرده اند باید بگویم من به اسم شناسی تاریخی قائلم. "اسم شناسی" را خودم اصطلاح می کنم ولی باید در نظر داشت که مساله تلقی اسماء در تصوف نظری اسلام هست چنانکه محی الدین بن عربی در فصوص الحکم هر یک از انبیاء را مظهر اسمی از اسماء دانسته است"(فرهنگ و زندگی 1350)

حالا اینکه برای مرحوم فردید "اسم شناسی تاریخی" عینا همان "علم الاسماء تاریخی" است یا تفاوت هائی می توانند داشته باشند بر نگارنده معلوم نیست، یا با "صورت شناسی تاریخی" که در عنوان سخنرانی فردید در 12 شهریور 1349 در شعبه "دین و عرفان و فلسفه" کنگره ایرانشناسی آمده است که البته از مفاد این سخنرانی اطلاعی در دست نیست -:

"حکمت اسلامی و اقسام آن با توجه به صورت شناسی تاریخی"