چه کسی دغلکار است؟

اخیرا کتابی با عنوان "از پریروز تا پس فردا" منتشر شده که مولف آن آقای "جلال سبحانی فرد" است. نگارنده این کتاب را ندیده است اما از مطالبی که در معرفی آن در روزنامه رسالت (محمد کاظم انبار لوئی 2 آذر 1401) و سایت خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا، "فردید چگونه می اندیشید" 10 ابان 1401) چاپ شده می توان دریافت چیزی باید باشد در ردیف چند کتاب دیگری که در سالهای اخیر در مورد استاد فقید دکتر سیداحمد فردید منتشر شده است. آقای امیر طاهری (متولد 1321) که از مهره های در حال رشد رژیم سابق بوده (آخرین سمت سردبیر روزنامه کیهان و از افراد نزدیک به ساواک) که با پیروزی انقلاب اسلامی به غرب گریخته و به روزنامه نگاری مشغول بوده است این کتاب را دستمایه نوشته ای (1) سطحی همراه با پاره ای از اطلاعات غلط(2) در مورد فردید و شامل تحلیلی آبکی از وضعیت فردید در قبل و بعد از انقلاب با عنوان:"احمد فردید، سقراط اسلامی یا یک دغل باز شوخ؟" قرار داده و در این نوشته مدعی شده است که: "من واقعیت فردید را در اوایل دهه 1970 قبل از بدست گرفتن قدرت توسط آخوندها و زمانی شناختم که با هم در یک سری مناظره های تلویزیونی در تهران شرکت می کردیم" البته امیر طاهری سالها قبل نیز مطالبی در مورد فردید نوشته و به حضورش همراه با فردید در این مناظره ها که در واقع سلسله برنامه هائی است با عنوان کلی "اینسو و آنسوی زمان"، که در سالهای 56 و 57 از شبکه دوم تلویزیون پخش می شد، اشاره کرده و در آنجا عنوان مناظره را "شرق یا غرب" ذکر و خود را عضو دائمی در سمت موافق غربی سازی معرفی کرده است. در آنجا طاهری نوشته بود :"استدلال من این بود که ایران نمی توانست شخصیت خود را، از جمله فرهنگ اسلامی اش، بدون پذیرش سیاست های پلورالیستی و اقتصاد سرمایه داری حفظ کند."(3)

همزمان با ملاحظه نوشته جدید طاهری من فایل پی دی اف مجله هفتگی تماشا که صاحب امتیاز آن رادیو و تلویزیون بود و بخشی از مجله را به فهرست کامل برنامه ها و معرفی برخی از آنها اختصاص می داد، بدست آورده و مشغول استخراج مطالب مربوط به این برنامه به جهت حضور مرحوم فردید در برخی از جلسات آن بودم که نتایج آن در نوشته های آتی در همین وبلاگ درج خواهد شد. اما بی فایده ندیدم دو نکته را از آن مطالب در ارتباط با فردید و امیر طاهری در اینجا بیاورم:

اول اینکه در صفحه 35 شماره 358 مجله تماشا شنبه 19 فروردین 1357 در فهرست برنامه های شبکه دوم ذیل اعلام ساعت پخش "اینسو و آن سوی زمان منجمله آورده شده است:

"اینبار دو عقیده آشتی ناپذیر رویاروی هم قرار میگیرد. "احمد فردید" فیلسوف ایرانی و "امیر طاهری" روزنامه نگار سیاسی"

و نکته دوم در مطلبی است که در معرفی این برنامه با عنوان "اینسو و آنسوی زمان – غرب زدگی بر جهان سوم" شماره 340 شنبه 5 آذر 1356 صفحه 31 همین مجله آمده است:

"... اظهار عقیده کرد که باید برای کشورهای جهان سوم راههای تازه ای را بمنظور احراز رستگاری انسان جستجو کرد که این راهها الزاما در روزگار ما حضور و موجودیتی ندارند، لذا در این راه باید نسبت به ایدئولوژی های فلسفه غربی و راه و روش غرب در مورد دموکراسی همواره دچار شک و پرسش بود چون جوامع شرقی باید نسبت به نسخه هائی که در غرب پیچیده می شود شک و تردید کنند"

گمان می کنید این ابراز عقیده را چه کسی کرده 1 لابد فکر می کنید باید فردید بوده باشد، نخیر! این عقیده از سوی آقای امیر طاهری در سال 57 ابراز شده است. همان کسی که در سال 2006 مدعی شده در مناظره های سالهای 56 و 57 عضو دائمی در سمت موافق غربی سازی بوده که فردید موضعی آشتی ناپذیر در برابر او داشته است!!

به این ترتیب تردید در صحت انتساب بسیاری از مطالبی که به فردید نسبت داده می شود کاملا بجاست. فردید را نه معتقد به مقوله "بومی گرائی" می توان دانست و نه به "سنت گرائی" و نه به "بازگشت به خویش" و نه به "ملی گرائی" و "هویت ملی" و نه "معنویت گرائی" و ... نه حتی به "بازگشت به قرآن" به آن معانی که معمولا این مباحث را مطرح می کنند. متن منشر شده از سه جلسه این برنامه ها حتی از مخالفت صریح و آشتی ناپذیر فردید با این دست مواضع حکایت می کند.(4)

1 – منبع مورد استفاده نگارنده یک فایل صوتی است که در سایت "انجمن فرویدی" منشر شده است و احتمالا ترجمه روخوانی شده ای از متن اصلی باید بوده باشد.

2 – منجمله اینکه :"... او (فردید) به یکی از فیلسوفان مورد علاقه شهبانو فرح در انجمن سلطنتی فیلسوفان تبدیل شد" در حالیکه فردید به تصریح دکتر نصر بنیانگذار و مدیر انجمن مذکور هیچ ربطی با آن انجمن کذائی نداشته است. یا اینکه "انصافا فردید هرگز به دنبال پول یا موقعیت نبود او در یک آپارتمان اجاره ای کوچک زندگی می کرد که به یکی از خبرنگاران ما به عنوان علی اکبر خیرخواه تعلق داشت". در حالیکه در آن زمان (شاید از 1347 به بعد) فردید در همان خانه هزار متری با ساختمانی چند طبقه نزدیک چهار راه ولیعصر زندگی می کرد که اکنون در اختیار شهرداری است و قرار بود بنیاد فردید باشد. البته اینکه امیر طاهری می نویسد که خودش به آن آپارتمان رفته لازم نیست ناصحیح بوده باشد ولی اینکه فردید به چه منظوری در آن زمان چنین جائی را اجاره کرده بر نگارنده معلوم نیست. البته غلط گوئی های طاهری در همین چند دقیقه فراتر از این دو مورد است.

3 – ترجمه و نقل از مقاله ای با عنوان Misunderstood Western philosophies repress Iran منتشر شده در Gulfe News مارس 2006

4 – روزنامه رستاخيز، شماره های 766، 772 و 773 مورخ 22 ، 29 و 30 آبان 1356 ، ماهنامه سوره شماره یازدهم مهرماه 1383 ، روزنامه فرهیختگان 27/5/1399