"احصاء ادوار زندآگاهانه"

در سایتی با عنوان "عصر اسلام" (َasrislam.com) 5/2/98 مطلبی درج شده است با عنوان ""ادوار, هرمنوتیک" یا ادوار, سلوک"" که نام نویسنده هم مشخص نشده. در این نوشته ابتدا از کتاب "نگاهی دوباره به حکمت انسی" مطلبی نقل شده که طی آن مرحوم معارف ادوار, دهگانه ای را به عنوان "ادوار, سلوک" و به نقل از تقریرات مرحوم فردید بیان نموده و دور "سیر از حق به خلق و از خلق به حق" را دور اکبر سلوک نامیده است. سپس نویسنده مدعی شده "با دسترسی به اصل «تقریرات» دکتر فردید؛ مشخص شد که ایشان این ادوار, را ادوار, هرمنوتیک(زندآگاهی) نامیدهاند و به شماره(از 1 تا 10) ذکرشان کردهاند. اما سایر مطالب، یعنی:....... در آن «تقریرات» نیست و تفسیر خاص مرحوم استاد معارف است."

از آنجا که نویسنده آدرسی از اصل تقریرات دکتر فردید نداده است برای نگارنده جهت تکمیل اطلاعات مربوط به فردید جالب است که بداند اصل این تقریرات مربوط به کدام جلسات بوده، اما مهمتر اینکه یادداشتی از آن استاد مرحوم روی جلد داخلی کتابی از کتابخانه ایشان با عنوان "Der Hermeneutische Zirkel" نوشته " John c.maraldo وجود دارد به که در وبلاگ "متن فردید" 10/8/95 با عنوان "دور زندآگاهانه," نیز به این شرح درج شده است:

"دور زندآگاهانه,"

1 - از باطن به ظاهر و بالعکس

2- از حضور به حصول و بالعکس

3- از وحدت به کثرت و بالعکس

4- از کل به جزء و بالعکس

5- از کلی به جزئی و بالعکس(از سمع به بصر)

6- از معنی به مفهوم و بالعکس

7- از درایت به روایت و بالعکس

8- از منقول به معقول و بالعکس

9- از فقه اکبر به فقه اصغر و بالعکس

10- از تفصیل به اجمال و بالعکس

11- از برهان لم به برهان ان و بالعکس

12- از وجود به موجود و بالعکس

البته برنگارنده معلوم نیست که ادوار, 12 گانه فوق، ادوار, مطرح شده در کتاب مورد اشاره است یا خیر اما مقایسه آن با ادوار, دهگانه مطرح شده در "نگاهی دوباره به حکمت انسی" با حذف تکرارها تعداد ادوار, را به 16 می رساند. مرحوم معارف در همانجا هم به دور دیگری یعنی "دور از فرد به امت و از امت به فرد" متذکر می شود. در مطلب قبلی درج شده در همین وبلاگ هم (ورود به نیست انگاری) دیدیم که مرحوم فردید می گوید:"... سفرهای چهارگانه که آن را هم می شود تویش "دور" در آورد" در حالیکه این دور در ادوار 12 گانه فوق نیست ولی در ادوار ذکر شده توسط مرحوم معارف آورده شده است.

از آنجا که نگارنده اطلاعات تخصصی در مورد هرمنوتیک یا به تعبیر استاد فردید "زندآگاهی" و دور زندآگاهانه, ندارد ادامه بحث را به اهلش واگذار نموده و فقط نتیجه می گیرد که نباید تصور نمود که ادوار زندآگاهانه, مشخصا از قبل توسط فردید یا دیگری احصاء, وکار تمام شده است. حال اینکه مرحوم فردید یا مرحوم معارف در مباحث خود به چه ادواری تمسک جسته یا به آنها اشاره نموده اند جای بررسی دارد.