نیست انگاری انجذابی

برای کسانی که مدت مدیدی از سخنان استاد فقید دکتر سید احمد فردید یادداشت برداری کرده یا سخنان وی را از نوارها شنیده و تحریر کرده باشند پس از مدتی بعضی اوقات – منجمله برای نگارنده – این حالت پیش می آید که گوئی آنچه استاد می خواهد بگوید آنها از قبل می دانسته اند – بلاتشبیه چیزی شبیه ماجرای بعضی از کاتبین وحی و پرتو وحی – حالا اگر استعداد و معلوماتی هم داشته باشند ممکن است بتوانند خودشان هم مطالبی ظاهرا شبیه مطالب آن مرحوم ردیف کنند، امری که قبل و بعد از انقلاب سابقه هم دارد. نگارنده هم در انتهای مطلب قبلی ضمن تصحیح "نیست انگاری, استاتیک" در "دیدار فرهی و فتوحات آخرالرمان" و "مفردات فردیدی" به "نیست انگاری, اکستاتیک"، در صحت اطلاق "نیست انگاری, شیطانی" به "نیست انگاری, اکستاتیک" در مفردات فردیدی صفحه 408 تشکیک نموده بود به این نحو که شاید عبارت ذیل توسط تحریر کننده درست یادداشت نشده باشد:

"نوعی "نیست انگاری, استاتیک"که در آن انسان فنا شود یعنی "نیست انگاری, شیطانی"."

متعاقبا یکی از مطالعه کنندگان محترم متذکر شده است که:

"فردید فناء را «رفتن به حیث شیطانی» میداند و قولش در باب شیطان، «شرعی» نیست و به عینالقضات یا احمد غزالی یا حلاج یا مولوی و حافظ شباهتهایی دارد.
خداوند امر کرد به شیطان و اراده نکرد به الزام او. در باب آدم و حوا نیز چنین شد و امر کرد به نخوردن از شجرهی منهیه........." و الی آخر.

البته ایشان مثل تدوین کننده محترم "مفردات فردیدی" آدرسی نداده است که فردید کی و کجا "فنا را رفتن به حیث شیطانی" دانسته است و بهرحال منظور نگارنده این بوده که تا آنجا که می داند و بالاخص در آن یک ساعت از جلسه مورخ 14/5/65 مورد اشاره در نوشته قبلی این وبلاگ، فردید "نیست انگاری, اکستاتیک" را به "نیست انگاری, شیطانی" تعبیر ننموده است. ضمنا یادآور می شود در همان یک ساعت "نیست انگاری, اکستاتیک" علاوه بر "نیست انگاری, بیخودانه" به "نیست انگاری انجذابی," تعبیر شده که که در مقایسه با آن، "نیست انگاری شیطانی" ادعائی، بالاخص به سبب بار تاریخی شرعی و غیر شرعی لفظ "شیطان" بسیار ابهام آمیز است و به این ترتیب لازم به توضیحاتی از قبیل :"فردید فنا را رفتن به حیث شیطانی می داند....." هم نخواهد بود. ضمنا اگر این توضیحات در مورد ارتباط نیست انگاری شیطانی و فنا را بپذیریم در این صورت آیا از نظر فردید، مولوی و حافظ را – ضمن سکریه و عشقیه بودن - باید منتسب به تصوف و عرفان شیطانی – اعم از شیطان شرعی و غیر شرعی!- بدانیم؟