ماجرای فرهنگ های اتیمولوژی - قسمت اول

پیدا نکردم که این عبارت استاد فقید دکتر سیداحمد فردید در باره خودش را کجا دیده ام:"لرزی که توی حرف های من هست بی سابقه است". آدم را به یاد "ترس و لرز" کیرکه گور می اندازد و تعبیر "ترس آگاهی" و "خوف اجلال" و "خشیت" و از همین سنخ مطالبی که فردید همواره مطرح می کند. به این "لرز" نگارنده در بعضی از نوارها بالاخص جائی که فردید از کلام الله پریروز و پس فردا یعنی "قرآن" – که مدعی است در برابر آن خشیت دارد - یاد می کند برخورده است، نه اینکه وقتی می خواهد به آیه ای از قرآن استشهاد کند بلکه وقتی که می خواهد بپرسد و پاسخ دهد که "قرآن" چیست:

" بنده اگر می روم به اتیمولوژی کلمات با توجه به این قضایاست و بیست سال است که من این کار را شروع کردم، از وقتی که غرب زدگی را طرح کردم و تکرار کنم که نصف زبان عربی حداقلش، اتیمولوژی هاش اینطور پیدا کردم مثل همین نمونه ای که برایتان گفتم. البته اگر شما به صورت دیروز و امروز و فردا و امروز فکر کنید... ولی برای من اینطور نبوده، برای من با توجه به معنی تعاطی کلمات است که خدا خواسته پرداخته ام به این قضایا و در بعضی موارد حقیقتا وقتی یک اصل اتیمولوژی یک کلمه قرآن را پیدا کردم خودم احساس راحتی پیدا کردم، با همه حدس هاو احتمالاتی که برای یک کلمه دادم. و این هم کار خودم بوده مرادم نیست که حالا بخواهم که این یادداشتهایم اگر خدا خواست... خیلی هم ناچیز است خب این بود این یادداشتها، خیلی... چیزی نیست در حدود چهار پنج هزار صفحه بیشتر نیست اگر بنده بخواهم تا فرصتی پیدا کنم که یک سال بپردازم به این کار... اتیمولوژی مطابقه زبان فارسی و عربی و لاتینی و یونانی و سنسکریت است و پری زبان عربی از این راه برای ما معلوم می شود و اینکه زبان عرب حافظ پریِ...کلام...خدای پریروز است و کلام پریروز است برخلاف فارسی که از بین رفته. حافظ است این قرآن، حافظ کلام پریروزست نه کلام دیروز و امروزی و فردائی با بعضی از تفاسیری که امروز می شود و از مشروطه(؟) شروع شده و هی تطبیق دادن با پایان تاریخ قرآن را و حتی به اعلامیه جهانی حقوق بشر. زبانِ...بنده می گویم زبان غرب زبان درایش است نه سرایش زبان قرآنی نیست به یک معنی زبان تفرقه است نه زبان جمع قرآنی."(19/5/59)

متن عینا مانند نوار است و می بینیم که "لزر" جائی در سخنان فردید آشکار و کلماتش بریده بریده می شود که پای "کلام الله" یعنی قرآن در کار می آید و حتی به نظر نگارنده با توجه به مطالب بعدی مقصودش را اشتباه بیان کرده و باید به جای "زبان عرب حافظ پریِ...کلام...خدای پریروز است و کلام پریروز است" گفته می شد "قرآن حافظ پری زبان عرب بوده است".

نگارنده در اینجا می خواهد جسارتا احتمال بدهد که "ذکر" به این ترتیب در آیه شریفه 9 سوره حجر یعنی:"نحن نزلنا الذکر و انا له لحافظون" علاوه بر سایر معانی می تواند به معنی "زبان پریروز" و "فتلقی آدم من ربه کلمات" هم باشد که در قرآن برای همه بشر و برای همه تاریخ حفظ شده است.(1)

تا آنجا که نگارنده متوجه شده فردید در اینجا کار خود در زمینه اتیمولوژی را نسبت به سایر مواضع در وسیع ترین سطح مطرح کرده است، چرا که به مواردی دیگری در سخنان وی برمی خوریم که آنچه را که قصد نهائی کردن آن را داشته در سطح محدود تری وعده داده است (2) حال آیا فردید سرانجام این فرصت یکساله را به این کار اختصاص داده یا نه، و سرانجام این یادداشت ها چه شده بحثی است که باید متعاقبا دنبال شود.

1 - مساله از بین رفتن زبان فارسی از نظر فردید و اینکه زبان هزار ساله را از بین بردند و چطور و چه کسانی از بین بردند هم جای طرح دارد.

2 – باید توجه داشت که مساله اصلی فردید همریشه کردن همه زبانها و یافتن زبان مادر جهانی نبوده و وی حتی صریحا وعده تدوین یک فرهنگ اتیمولوژی که در آن این پنج زبان همریشه شده باشند را نیز نمی دهد. آنچه که وی به قطعیت مدعی آن است این است که با رفتن به ریشه کلمات، کلمات مشترک متعددی بین این پنج زبان یافته که برای وی راهی به تفکر پریروز گشوده است.