لحظه انتخاب

"دکتر نظر منفی ای درباره فردید نداشت ولی از نظرات او هم چندان آگاه نبود. قبل از این که به زندان بیفتم، محمد رجبی که شاگرد فردید بود می گفت آشنایی دکتر شریعتی با فردید، دکتر را عمیق تر می کند. من دو خاطره از فردید برای دکتر گفتم. یکی این بود که رفتم پیش فردید و گفتم: دکتر شریعتی «وسواس» در قرآن را به «الیناسیون» ترجمه کرده است. فردید بلافاصله گفت: «نه، لغت قرآنی که معادل الیناسیون باشد «خبط» است.» دکتر گفت: «تعبیر شامل زر و زور و تزویر می شود.». من گاهی وقت ها با دوستانم سر کلاس فردید می رفتم. روزی که اعلام کردند ۹ نفر از چریک های فدایی را اعدام کردند، فردید آمد و گفت: «من امروز نمی توانم درس بدهم.» بعد شروع کرد به صحبت کردن و گفت: «آن فرمانده یا سربازی که در ویتنام می جنگد و جانش را از دست می دهد اگر از او بپرسید می گوید من مارکسیست و ماتریالیست هستم. دیروز ۹ نفر از مبارزین کمونیست را کشتند. ظاهراً هیچ کدام از این ها به خدا اعتقاد نداشتند ولی به نظر من آن لحظه انتخابی که این ها مرگ را بر زندگی ترجیح دادند اسم آن خدا است.» این نکته را که برای دکتر گفتم بدش نیامد." ("رازهای دکتر"، مصاحبه با احمدرضا کریمی، سایت رصد 9/4/94)

به این ترتیب این حرف سیاوش جمادی – و امثالهم – که می گوید:"پیش از انقلاب همه اشکال مبارزه به نزد فردید با همین حکم تحقیر می شدند"(1) غلط و مردود است. البته استاد فقید دکتر سیداحمد فردید "مبارزه چی گری" روشنفکران را قبل و بعد از انقلاب رد و تمسخر می کرد اما می بینیم که برای کشته شدن بیژن جزنی و یارانش درس را تعطیل می کند. می دانیم که بیژن جزنی(دی 1316 فروردین 1354) در سال 1342 از دانشگاه تهران لیسانس فلسفه گرفته و اینطور که نقل شده علاوه بر این که دانشجوی فردید بوده پس از پایان کلاس کیف استاد را می گرفته و تا خانه فردید که آن زمان در خیابان ایران بوده قدم زنان می رفته اند اما فردید اهل مجامله و تعارف نبوده که بخواهد در مرگ آن دانشجوی همراهش صرفا کلمات زیبائی گفته باشد. نگارنده قادر به توضیح اینکه چگونه فردید اسم آن لحظه انتخاب "مرگ بر زندگی" را خدا می داند نیست – به فرض اینکه نقل قول احمدرضا کریمی دقیق بوده باشد - اما می دانیم که فردید قائل به این است که "موضع گیری انسان را می برد به حضور" و شاید جسارتا این مطلب را بتوان به این حدیث نبوی ارتباط داد که:"افضل الجهاد کلمة الحق عند سلطان جائر".

1 – "صدای هایدگر در هیاهوی فردید"، ویژه نامه شرق 27/5/1390