"خونِ خُم"

"خب با نیچه به یک معنی همسخنم، در جوانی نیچه را من زندگی کردم، چنانکه بعدش با مولانا هم یک دو سالی مشغول بودم. حالا آیا من نیچه را می آیم و شعارهای متداول می دهم پیغمبر عصرش می کنم و بعد می خواهم... نیچه را مثال زدم. یکی دیگر ژان پل سارتر را می گیرد délaissement ژان پل سارتر را می گیرد یعنی "واگذاری کار انسان بخودش" و دودفعه علی ابن ابی طالب هم تابع اگزیس... ژان پل سارتر و کارتیه لاتن نفهمیده می گیرد حالا بهم چنین... حالا من هم می خواهم یک دفعه یک ادائی در بیاورم؟ معاذالله! نه! همچه کاری نمی کنم، بگویم که ای آقا آنچه که علی ابن ابی طالب گفته نیچه هم گفته. ولی خب از دور تقریب هم هست انسان نمی تواند که با هم... یک مسائلی را با هم مقایسه نکند. نیچه پشت سرش چهارصد سال تاریخ آخرزمان است بار سنگین آخرزمان مدرنیته روی شانه هایش است."(سید احمد فردید 20/6/1360)

مطالعه کنندگان محترمی که مطالب این وبلاگ دنبال کرده اند می دانند که نگارنده نیز در چند نوبت به چنین مقایسه هائی دست زده است و حالا می خواهد جسارت کرده بگوید که حافظ هم در یکی از غزلیاتش به این "خدا مرده است" یا دقیق تر بگوئیم "کشته شدن خدا" و "ریخته شدن خون خدا" که نیچه در قطعه مرد شوریده سر" مطرح کرده، پرداخته است. در همان مطلع غزل:

حال خونین دلان که گوید باز

از فلک خون خم که جوید باز

همین بیت به زبان نیچه می شود: ""خم" کجاست؟ هان! باید به شما بگویم فلک زدگان او را کشته اند"

مابقی ابیات غزل هم عمدتا مویه در فراق "خم" و عزاداری برای کشته شدن اوست. البته حافظ بی خیال خونخواهی از فلک هم نبوده است:

بیا تا گل برافشانیم و می در ساغر اندازیم

فلک را سقف بشکافیم و طرحی نو در اندازیم

حدس نگارنده این است که "خم" به زبان فردید می شود "خدای پریروز"،"فلک" می شود خدای دیروز:

"بسم الله الرحمن الرحیم، بنام خدای پریروز و پسزمان آینده، بنام خدای زمان پریروز که دیگر نیست و خواهد بود در پسروز بعد"(فردید 21/2/59)

به این معنی البته دیگرانی هم گویا آمده اند:

"هله عاشقان بشارت که نماند این جدائی/ برسد وصال دولت بکند خدا خدائی"

مولانا می گوید که زمانه ای است که خدا (الله) خدائی نمی کند و در تمنای آن زمانه است که:

"لمن الملک الیوم لله الواحد القهار"(غافر 16)

به این ترتیب می توان قائل شد به اینکه "خدا مرده است" نیچه بیشتر فریادی در فراق خدای حقیقی یعنی "الله" است تا کفرگوئی های متداول هر چند که فردید می گوید:"عاقبت نیچه دهری می شود"(مصاحبه غرب زدگی)